Ποιος φοβάται τον κριτικό γραμματισμό; Ή, Επί Ασπαλάθων …

04032010071                                                                                                                 Της Έλενας Ιωαννίδου*

Πάντα έβρισκα παρηγοριά στα λόγια του Σεφέρη όταν δυσκολευόμουν να καταλάβω τον κόσμο. Υπάρχει μια λιτή και απέριττη σοφία στην ποίησή του που αναδιπλώνεται και αναπλάθεται για να προσαρμοστεί και να ταιριάξει στις εμπειρίες του αναγνώστη. Θυμάμαι πάντα τα λόγια του δασκάλου μου στο πανεπιστήμιο, όταν μας έλεγε ότι πολλοί ήταν αυτοί που έψεγαν τον ποιητή για τη σιωπή του στα χρόνια της δικτατορίας. Μέχρι που δημοσίευσε τη Δήλωση και έγραψε το Επί Ασπαλάθων λίγο πριν το θάνατό του. 

Δεν προσπαθώ να κάνω άκαιρες και άκυρες συγκρίσεις, ούτε να παραλληλίσω τη σιωπή του ποιητή τότε με τη σιωπή που διατηρεί τώρα η επιστημονική κοινότητα προς τα όσα συμβαίνουν τον τελευταίο καιρό στο χώρο της παιδείας και της γλώσσας. Αυτό θα αποτελούσε σχεδόν προσβολή προς τα όσα βίωσε η Ελλάδα και ο ελληνικός λαός εκείνα τα χρόνια. Ανατρέχω στα λόγια του ποιητή, για άλλη μια φορά, για να καταλάβω.

Να καταλάβω τον Λόγο που άρχισε να δομείται σε πρωινές εκπομπές και σε «δεξαμενές σκέψεων»: ένας Λόγος που παράγει δίπολα και δομεί έναν απεχθή «Άλλο». Έναν «Άλλο» που εχθρεύεται καθετί ελληνικό, που αντιστέκεται στο θρησκευτικό συναίσθημα, που επιχειρεί να αφελληνίσει, να αποκόψει την Κύπρο από τον υπόλοιπο ελληνισμό, να προπαγανδίσει και βεβαίως να αναγάγει την κυπριακή διάλεκτο σε γλώσσα.

«Ξύπνησα με το μαρμάρινο τούτο κεφάλι στα χέρια, που μου εξαντλεί τους αγκώνες και δεν ξέρω πού να τ’ ακουμπήσω».

Πού να ακουμπήσω τον στείρο και μονολιθικό Λόγο που κατακλύζει τα μέσα αυτό τον καιρό; Πού να ακουμπήσω τον διχαστικό Λόγο που θυμίζει παλαιότερες εποχές, εποχές επί Ασπαλάθων; Πού να ακουμπήσω την έλλειψη επιστημονικότητας και επιστημοσύνης, ακαδημαϊκής δεοντολογίας και κριτικής σκέψης;

Φτάνει να μιλήσουμε απλά. Ας το κάνουμε λοιπόν. Το φάντασμα της αναγωγής της κυπριακής διαλέκτου σε γλώσσα είναι ακριβώς ένα φάντασμα. Πουθενά στο νέο αναλυτικό πρόγραμμα δεν αναφέρεται ότι η κυπριακή διάλεκτος είναι γλώσσα. Αυτό θα ήταν και αστείο, η διάλεκτος είναι διάλεκτος, είναι μια γλωσσική ποικιλία της ελληνικής γλώσσας. Όμως τον είδα τον Ελπήνορα, ήταν εκεί… Και η διάλεκτος αναφέρεται ρητά –για πρώτη φορά- στο νέο αναλυτικό πρόγραμμα της γλώσσας· ως μεταγλωσσικό εργαλείο, ως εργαλείο σύγκρισης ούτως ώστε να βελτιωθεί η γνώση και η κατάκτηση της Κοινής Νέας Ελληνικής. Ναι αλλά αυτό είναι πρόσχημα, συγκαλυμμένοι στόχοι, κρυφή ατζέντα για να αλλάξουν οι Κύπριοι ταυτότητα, λένε.

 Εγώ «όμως τη θάλασσα δεν ξέρω να την έχουν εξαντλήσει».

Μέτρησα τη σιωπή των μαθητών μέσα στην τάξη, αφουγκράστηκα τις ανησυχίες των δασκάλων τους για τις κοφτές προτάσεις, τις ερωταπαντήσεις, την έλλειψη πολλαπλών γλωσσικών πράξεων,  την απουσία ευελιξίας και δυναμικότητας στο λόγο των μαθητών, το έλλειμμα γραμματισμού που γίνεται ολοένα και μεγαλύτερο.

Αυτό το έλλειμμα και αυτές τις ανάγκες θα μπορούσε ίσως να καλύψει ή να βελτιώσει ο κριτικός γραμματισμός και η κειμενοκεντρική προσέγγιση. Μέσα από τα πολλαπλά κειμενικά είδη, μέσα από τη μελέτη κοινοτήτων γραμματισμού και, ναι, μέσα από τη δυναμική σύγκριση των γλωσσικών ποικιλιών. Όμως, όχι ο κριτικός γραμματισμός είναι ιδεολογικό προγεφύρωμα του Μαρξισμού, λένε. Θέλει να εξαλείψει τις κοινωνικές ανισότητες και να αποδομήσει σχέσεις εξουσίας, θέλει να δει ποιος κρύβεται πίσω από το κείμενο και ποια συμφέρονται εξυπηρετούνται πίσω από συγκεκριμένους Λόγους. Πολύ κακό πράγμα τελικά αυτός ο κριτικός γραμματισμός … δεν μας φτάνει η κρίση, δεν μας φτάνει η έλλειψη τεχνοκρατών, δεν μας φτάνουν οι τραγωδίες οι παλιές και οι πρόσφατες,  θα έχουμε τώρα και κριτικά εγγράμματους μαθητές;

«Μέσα στις αλυσίδες και τις προσταγές κανείς δε θυμάται!»

Θέλετε να μιλήσουμε για εκπαιδευτική μεταρρύθμιση; Ας μιλήσουμε για την αγωνία των δασκάλων για τις νέες προσεγγίσεις, για το επίπονο ταξίδι τους προς την αναδόμηση ενοτήτων, για τους ενδοιασμούς τους μπροστά σε όλους αυτούς του επιστημονικούς όρους που αναδύθηκαν, για την ανησυχία τους για την ύλη. Αλλά και για την ικανοποίηση όταν «ξαφνικά τα παιδιά άρχισαν να μιλούν και δεν σταματούσαν, μίλαγαν για τις συμβάσεις των κειμένων, για τη μεταγλώσσα, για τα κειμενικά είδη». Ας μιλήσουμε λοιπόν για την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και για τον κριτικό γραμματισμό, ας πούμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη. Ποιες ήταν οι δυσκολίες, πού πήγε καλά, τι εκπληρώθηκε και τι έμεινε πίσω, τι να κρατήσουμε και τι να αφήσουμε. Αλλά μη μου μιλάτε για κατασκευασμένους εχθρούς, φαντάσματα, αφελληνισμούς και συνωμοσίες. Φτάνει πια.

Πού να ακουμπήσω το μαρμάρινο τούτο κεφάλι, λοιπόν;

Μέσα στη δυσκολία και την απογοήτευση των ημερών το εναποθέτω στα χέρια των εκπαιδευτικών και των μαθητών. Αυτοί ξέρουν καλύτερα.

*Η Έλενα Ιωαννίδου είναι Λέκτορας στη Διδακτική της Γλώσσας στο Τμήμα Επιστημών της Αγωγής του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Advertisements

About protovouliacypruseu

Η Πρωτοβουλία για την παραμονή της Κύπρου στην Ε.Ε. και το ευρώ δημιουργήθηκε από μια ομάδα πολιτών που συνέταξαν και υπέγραψαν το αρχικό κείμενο-έκκληση προς τις πολιτικές δυνάμεις επιδείξουν υπευθυνότητα και ορθολογισμό στη διαχείριση της κυπριακής κρίσης. Στη δραματική περίοδο που διανύουμε, με την απότομη πτώση του βιοτικού επιπέδου, τη δυσχέρανση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και την απελπισία των ανθρώπων που χάνουν την εργασία τους υπάρχει ο κίνδυνος ανάδυσης και επικράτησης επικίνδυνων πολιτικών φαινομένων, όπως η ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής, ο εθνικολαϊκισμός, η γενικευμένη ανομία, η άνοδος της γοητείας που ασκούν αντιδημοκρατικές ιδεολογίες και πρακτικές. Αδυνατούμε να παρακολουθήσουμε παθητικά τη διαμόρφωση της τύχης μας και όλων όσων αγαπάμε. Πιστεύουμε ότι στον δημόσιο πολιτικό διάλογο υπάρχει κοινωνική ανάγκη για έναν λόγο στη δική μας κατεύθυνση. Στο παρόν στάδιο, σκοπεύουμε να έχουμε καθημερινή παρουσία με επίκαιρες παρεμβάσεις στον Τύπο, με την οργάνωση εκδηλώσεων με αξιόλογους προσκεκλημένους ομιλητές, με γόνιμη ανταλλαγή απόψεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι άνθρωποι που συμμετέχουν στην Πρωτοβουλία προέρχονται από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, στη συγκυρία όμως αυτή μοιράζονται μερικές βασικές πεποιθήσεις και αποστροφές: ΝΑΙ στη χάραξη οικονομικής πολιτικής με βάση την επεξεργασία των δεδομένων και τη σύγκριση των εναλλακτικών. Ως κριτήριο, το καλό του συνόλου πρέπει να υπερτερεί από το καλό των διαφορετικών ομάδων πίεσης. ΟΧΙ στη χάραξη οικονομικής πολιτικής υπό το φόβο του πολιτικού κόστους σε σχέση με ειδικές ομάδες ψηφοφόρων ή υπό το κράτος «πατριωτικού» συναισθηματισμού. ΝΑΙ στην προσπάθεια εξεύρεσης μιας αμοιβαία επωφελούς λύσης του Κυπριακού με προοπτική την αποστρατικοποίηση του νησιού, τη γεωπολιτική σταθερότητα και την προσοδοφόρα αξιοποίηση των ενεργειακών του πόρων. ΟΧΙ στην πολλαπλή καθυστέρηση που συνεπάγεται η κυριαρχία του παρωχημένου εθνικιστικού λόγου που στη δική μας πλευρά βλέπει μόνο δίκαια και στην άλλη μόνο συμφέροντα. Αρκετά με τη γενιά των πολιτικών, και γενικότερα των opinion leaders (δημοσιογράφων, ακαδημαϊκών, ιερέων), που έχτισαν την καριέρα και τη λαοφιλία τους πάνω σε ψεύτικες υποσχέσεις και συνθήματα. ΝΑΙ σε μια Κύπρο εντός της Ε.Ε., και του κοινού νομίσματος, για λόγους οικονομικούς, πολιτικούς και πολιτιστικούς. Με πλήρη και κριτική συμμετοχή σε όλες τις διεργασίες, προς την κατεύθυνση της εκδημοκρατικοποίησης του θεσμού και της εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης. ΟΧΙ σε μια Κύπρο απομονωμένη οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά, όπου θα κυριαρχούν τα συντηρητικότερα κομμάτια των τοπικών ελίτ, βασιζόμενα σ τη γενικευμένη ανέχεια, την ξενοφοβία, τη μισαλλοδοξία και τον αντιδυτικισμό. Στο επόμενο χρονικό διάστημα, η «Πρωτοβουλία για την παραμονή της Κύπρου στην Ε.Ε. και το ευρώ» προτίθεται να απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε όσους θέλουν να γίνουν ενεργά της μέλη.
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

3 Responses to Ποιος φοβάται τον κριτικό γραμματισμό; Ή, Επί Ασπαλάθων …

  1. Ο/Η Κλειώ Φλουρέντζου λέει:

    Αγαπητή Ελενα, όσοι εκπαιδευτικοί πραγματικά αντιλήφθηκαν την αξία και την τεράστια δυναμική του κριτικού γραμματισμού, είναι αδιανόητο να θέλουν να επιστρέψουν στην παλαιότερη ανούσια, μεθοδολογία διδασκαλίας της γλώσσας. Οι σπόροι δόθηκαν… Κάποιοι θα καρπίσουν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s