Η ιστορική εξέλιξη της τουρκοκυπριακής Αριστεράς

Imageτου Σώτου Κτωρή*

Η ιδεολογική ηγεμονία της Δεξιάς στην τουρκοκυπριακή κοινότητα θεμελιώθηκε τη δεκαετία του 1940 όταν οι Τουρκοκύπριοι επηρεάστηκαν καθοριστικά από τον εθνικιστικό, αντικομμουνιστικό Κεμαλισμό του τουρκικού κράτους. Η ένοπλη δράση της ΕΟΚΑ και η υιοθέτηση της πεποίθησης πως η Ένωση συνιστούσε προϊόν μιας ευρύτερης κομμουνιστικής συνομωσίας υπέθαλψαν αισθήματα εθνικιστικής και αντικομμουνιστικής υστερίας ανάμεσα στους Τουρκοκυπρίους. Στην περίοδο που ακολούθησε τη δημιουργία της Κυπριακής Δημοκρατίας η επιρροή του εθνικισμού κατέστη ευρύτατη. Ο περιορισμός των Τουρκοκυπρίων στους θύλακες, την περίοδο 1963-1974, τους έθεσε υπό την απόλυτη πολιτικοοικονομική εξάρτηση και την ιδεολογική επιρροή της εθνικιστικής ΤΜΤ.Σε τέτοιες πολιτικές συνθήκες η εμφάνιση μιας αριστερής πολιτικής αφήγησης υπήρξε εκ των πραγμάτων αδύνατη.

Οι πρώτες ρωγμές στην ιδεολογική ηγεμονία της Δεξιάς θα εμφανιστούν στη δεκαετία του ’70 όταν τουρκοκύπριοι φοιτητές, που είχαν δραστηριοποιηθεί στο αριστερό φοιτητικό κίνημα της Τουρκίας, θα μεταλαμπαδεύσουν μέσα στην τουρκοκυπριακή κοινότητα τα σοσιαλιστικά ιδεώδη. Ο βασικός φορέας αυτής της πολιτικής έκφρασης υπήρξε το, ιδρυθέν από το 1970, «Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα» (ΡΤΚ), το οποίο υιοθετεί, μετά την προσχώρηση των αφιχθέντων εκ Τουρκίας στελεχών, μια ριζοσπαστική σοσιαλιστική ιδεολογική στροφή. Σε αυτή την περίοδο οικοδομείται και η στενότατη συνεργασία της ελληνοκυπριακής Αριστεράς με το ΡΤΚ. Καθ’ υπόδειξη, του κομμουνιστικού κόμματος της ΕΣΣΔ, το ΡΤΚ αποδέχεται και αναγνωρίζει τον ηγεμονικό ρόλο του ΑΚΕΛ στο κυπριακό αριστερό κίνημα. Εντούτοις, η τουρκοκυπριακή Αριστερά απέτυχε στην περίοδο που ακολούθησε (1981-2000) να απειλήσει την πολιτική πρωτοκαθεδρία της Δεξιάς. Τα συναθροισμένα ποσοστά του ΡΤΚ και του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος «Κοινοτικής Απελευθέρωσης» κυμάνθηκαν σταθερά πέριξ του 30-35%. Το δύο εθνικιστικά κόμματα της Δεξιάς, το «Κόμμα Εθνικής Ενότητας» (ΚΚΕ) και το «Δημοκρατικό Κόμμα» διαιώνισαν την πολιτική τους εξουσία μέσω της μονοπωλιακής διαχείρισης της «κρατικής» εξουσίας, την επικαιροποίηση της επώδυνης συλλογικής μνήμης της περιόδου 1963-1974 και την αλλοίωση της βούλησης του εκλογικού σώματος μέσω του συστηματικού εποικισμού του νησιού.

Η αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού θα επέλθει μετά το 2000 όταν, μεσούσης μιας συστημικής οικονομικής κρίσης, το αξίωμα πως μόνο η διχοτόμηση διασφάλιζε την τουρκοκυπριακή κοινοτική ύπαρξη, ξεθώριασε απότομα μπροστά στις θετικές προσδοκίες που διαμόρφωνε η προοπτική ένταξης μιας ενωμένης Κύπρου στην Ε.Ε. Η αδημονία των Τουρκοκυπρίων (αλλά και εποίκων) για ενσωμάτωση σε ένα νομιμοποιημένο σύστημα εξουσίας, στο πλαίσιο της ΕΕ, οδήγησε στις μεγαλειώδης κινητοποιήσεις της περιόδου 2002-2004 και στη δυναμική αμφισβήτηση του διχοτομικού status quo. Η πολιτικοοικονομική συγκυρία αλλοίωσε τη συμπεριφορά του εκλογικού σώματος και αποδυνάμωσε την πολιτική και κοινωνική επιρροή των κομμάτων της Δεξιάς.

Ακόμη και σε αυτή τη συγκυρία, ωστόσο, το ΡΤΚ δεν θα μπορούσε να κεφαλαιοποιήσει πολιτικά την κοινωνική δυσαρέσκεια ανάμεσα στους Τουρκοκυπρίους, αν δεν είχαν προηγηθεί η πολιτική του αποστασιοποίηση από το ΑΚΕΛ και η συστημική του ενσωμάτωση στις δομές της «ΤΔΒΚ». Η απεικόνιση των πολιτικών και κοινωνικών μεταβολών στις τάσεις του εκλογικού σώματος υπήρξε εντυπωσιακή. Τα ποσοστά των κομμάτων της Αριστεράς θα ανέλθουν από 30% στις εκλογές του 1998 σε 55% στις εκλογές του 2005. Ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, από ένας περιθωριακός υποψήφιος στις προεδρικές εκλογές του 2000 (9,8%), εκλέγεται το 2005 ηγέτης της κοινότητας εξασφαλίζοντας 55,9%. Στην εκλογική εκτόξευση της Αριστεράς συνέδραμε και η ψήφος των εποίκων. Στο πλαίσιο της πολιτικής συγκυρίας, για προοπτική εξουσίας, το ΡΤΚ διαφοροποίησε την πολιτική του στάση και ρητορική έναντι του φαινομένου του εποικισμού. Το ποσοστό του ΡΤΚ, ανάμεσα στους εποίκους, θα ανέλθει από 4% στις εκλογές του 1998, στο 14% το 2003 και στο 22% το 2005, ενώ στις πρόσφατες «βουλευτικές» εκλογές ξεπέρασε το 35%.

Η ήττα της Αριστεράς στις εκλογικές αναμετρήσεις του 2009 και του 2010 ήταν άμεσα συνυφασμένη με την υποχώρηση του ρεύματος για λύση και επανένωση μετά το 2004, καθώς και αντανάκλαση της διακυβερνητικής ανεπάρκειας του ΡΤΚ την περίοδο 2005-2009. Τα εκλογικά δεδομένα μεταβλήθηκαν εκ νέου στις «βουλευτικές» εκλογές του Ιουλίου του 2013. Οι Τουρκοκύπριοι, αντιδρώντας στις πολιτικές οικονομικής λιτότητας της κυβέρνησης του ΚΕΕ, επανέφεραν το ΡΤΚ στο κυβερνητικό πηδάλιο.

Ωστόσο, η εκλογική επικράτηση της Αριστεράς στις «προεδρικές» εκλογές του 2015 δεν είναι καθόλου βέβαιη, ενόψει ιδιαίτερα του διαφαινόμενου πολιτικού της κατακερματισμού. Ο Ταλάτ αποτελεί persona non grata για τις υπόλοιπες πολιτικές συνιστώσες της Αριστεράς, ενώ δεν φαίνεται να συγκινεί ούτε την νεώτερη γενιά των στελεχών του ΡΤΚ που προκρίνουν μια περισσότερο διαλλακτική προσέγγιση στο Κυπριακό. Οι εναλλακτικές αναζητήσεις υποψηφίων (Μουσταφά Ακκιντζί, Σιμπέλ Σιμπέρ, Οζντίλ Ναμί) δύσκολα θα τελεσφορήσουν, αφού ο Ταλάτ εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρά ερείσματα στο ΡΤΚ και δεν θα επιτρέψει την πολιτική του περιθωριοποίηση. Μόνο η λύση ή ένα σκηνικό λύσης μπορεί να αποτρέψει τη διαφαινόμενη επανεκλογή του Ντερβίς Έρογλου.

*Ο Σώτος Κτωρής είναι πολιτικός ερευνητής. Το βιβλίο του ΤουρκοκύπριοιΑπό το περιθώριο στο συνεταιρισμό (1923-1960) κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαζήση.

H φωτογραφία που συνοδεύει το κείμενο είναι από συλλαλητήριο στη Λευκωσία, στις 20/12/03 (πηγή:  http://www.todayszaman.com/newsDetail_getNewsById.action;jsessionid=CEDD61F002C384375D1DE159E393197E?newsId=266287)

Advertisements

About protovouliacypruseu

Η Πρωτοβουλία για την παραμονή της Κύπρου στην Ε.Ε. και το ευρώ δημιουργήθηκε από μια ομάδα πολιτών που συνέταξαν και υπέγραψαν το αρχικό κείμενο-έκκληση προς τις πολιτικές δυνάμεις επιδείξουν υπευθυνότητα και ορθολογισμό στη διαχείριση της κυπριακής κρίσης. Στη δραματική περίοδο που διανύουμε, με την απότομη πτώση του βιοτικού επιπέδου, τη δυσχέρανση της επιχειρηματικής δραστηριότητας και την απελπισία των ανθρώπων που χάνουν την εργασία τους υπάρχει ο κίνδυνος ανάδυσης και επικράτησης επικίνδυνων πολιτικών φαινομένων, όπως η ποινικοποίηση της πολιτικής ζωής, ο εθνικολαϊκισμός, η γενικευμένη ανομία, η άνοδος της γοητείας που ασκούν αντιδημοκρατικές ιδεολογίες και πρακτικές. Αδυνατούμε να παρακολουθήσουμε παθητικά τη διαμόρφωση της τύχης μας και όλων όσων αγαπάμε. Πιστεύουμε ότι στον δημόσιο πολιτικό διάλογο υπάρχει κοινωνική ανάγκη για έναν λόγο στη δική μας κατεύθυνση. Στο παρόν στάδιο, σκοπεύουμε να έχουμε καθημερινή παρουσία με επίκαιρες παρεμβάσεις στον Τύπο, με την οργάνωση εκδηλώσεων με αξιόλογους προσκεκλημένους ομιλητές, με γόνιμη ανταλλαγή απόψεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι άνθρωποι που συμμετέχουν στην Πρωτοβουλία προέρχονται από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, στη συγκυρία όμως αυτή μοιράζονται μερικές βασικές πεποιθήσεις και αποστροφές: ΝΑΙ στη χάραξη οικονομικής πολιτικής με βάση την επεξεργασία των δεδομένων και τη σύγκριση των εναλλακτικών. Ως κριτήριο, το καλό του συνόλου πρέπει να υπερτερεί από το καλό των διαφορετικών ομάδων πίεσης. ΟΧΙ στη χάραξη οικονομικής πολιτικής υπό το φόβο του πολιτικού κόστους σε σχέση με ειδικές ομάδες ψηφοφόρων ή υπό το κράτος «πατριωτικού» συναισθηματισμού. ΝΑΙ στην προσπάθεια εξεύρεσης μιας αμοιβαία επωφελούς λύσης του Κυπριακού με προοπτική την αποστρατικοποίηση του νησιού, τη γεωπολιτική σταθερότητα και την προσοδοφόρα αξιοποίηση των ενεργειακών του πόρων. ΟΧΙ στην πολλαπλή καθυστέρηση που συνεπάγεται η κυριαρχία του παρωχημένου εθνικιστικού λόγου που στη δική μας πλευρά βλέπει μόνο δίκαια και στην άλλη μόνο συμφέροντα. Αρκετά με τη γενιά των πολιτικών, και γενικότερα των opinion leaders (δημοσιογράφων, ακαδημαϊκών, ιερέων), που έχτισαν την καριέρα και τη λαοφιλία τους πάνω σε ψεύτικες υποσχέσεις και συνθήματα. ΝΑΙ σε μια Κύπρο εντός της Ε.Ε., και του κοινού νομίσματος, για λόγους οικονομικούς, πολιτικούς και πολιτιστικούς. Με πλήρη και κριτική συμμετοχή σε όλες τις διεργασίες, προς την κατεύθυνση της εκδημοκρατικοποίησης του θεσμού και της εμβάθυνσης της ευρωπαϊκής ενοποίησης. ΟΧΙ σε μια Κύπρο απομονωμένη οικονομικά, πολιτικά και πολιτιστικά, όπου θα κυριαρχούν τα συντηρητικότερα κομμάτια των τοπικών ελίτ, βασιζόμενα σ τη γενικευμένη ανέχεια, την ξενοφοβία, τη μισαλλοδοξία και τον αντιδυτικισμό. Στο επόμενο χρονικό διάστημα, η «Πρωτοβουλία για την παραμονή της Κύπρου στην Ε.Ε. και το ευρώ» προτίθεται να απευθύνει ανοιχτό κάλεσμα σε όσους θέλουν να γίνουν ενεργά της μέλη.
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s